Haritalar neye göre çizilir ?

Haritalar Neye Göre Çizilir?

Haritalar, bizim dünyayı anlama ve keşfetme şeklimizdir. Ama bu haritaların çizilme şekli de, aslında insanların dünyayı nasıl algıladığıyla ilgili derin bir soru işareti taşır. Konya’da yaşıyorum ve bir yanda mühendislik dünyası var, diğer yanda sosyal bilimlerin, kültürün etkileri var. Her ikisi de haritaların çizilmesinde farklı bakış açıları getiriyor. Yani, “Haritalar neye göre çizilir?” sorusunu sorarken, bu iki bakış açısını da tartışmak çok keyifli.

Harita Çizmenin Mühendislik Perspektifi: Matematik ve Coğrafya

İçimdeki mühendis böyle diyor: “Harita, doğru ölçümler ve hesaplamalarla çizilir. Her şeyin bir doğruluğu, bir oranı olmalı. Bu, kesinlikle bir bilim meselesidir.”

Evet, mühendislik açısından haritaların çizilmesinde, coğrafi verilerin en doğru şekilde sunulması için matematiksel hesaplamalar kullanılır. Toprak şekilleri, yükseklikler, enlem-boylam koordinatları ve mesafeler; haritaların temeli bu verilere dayanır. Mühendisler, GPS cihazları, lazer ölçüm cihazları ve diğer teknolojilerle bu verileri toplar ve haritaları çizerler. Ortaya çıkan harita, coğrafyanın fiziksel gerçekliğini mümkün olduğunca doğru yansıtmayı amaçlar.

Peki, bu bakış açısına göre haritalar neye göre çizilir? Temel olarak, doğruluk ve bilimsel ölçümler ön plandadır. Haritalar, belirli bir ölçekle, dünya üzerindeki yüzeyin daha küçük bir temsilini sunar. Buna dayalı olarak, mesafeler ve alanlar doğru şekilde aktarılır, coğrafi veriler yer değiştirilmeden haritaya aktarılır.

Harita Çizmenin Sosyal Perspektifi: İnsanın Kültürel ve Duygusal Algısı

Ama sonra içimdeki insan tarafı devreye giriyor ve diyor ki: “Evet, ama harita sadece coğrafi değil, duygusal bir şey de olmalı. İnsanlar, haritalarda sadece bir yerin yerini görmekle yetinmez. Kültürel ve tarihsel bağlamlar, haritanın anlamını değiştirebilir.”

İşte tam burada, haritaların yalnızca fiziksel verilerden ibaret olmadığını fark ederiz. Sosyal bilimler açısından haritalar, yalnızca coğrafyanın değil, toplumların ve kültürlerin bir yansımasıdır. Bir bölgenin haritası, o bölgenin tarihini, kültürünü, kimliğini, hatta o haritayı çizen toplumun değerlerini de barındırabilir.

Örneğin, bir ülkenin sınırlarını çizen bir harita, yalnızca fiziksel sınırları değil, o sınırların arkasındaki siyasi, sosyal ve kültürel bağları da yansıtır. Harita, bazen bir toprak parçasının sadece fiziksel boyutlarını göstermez; aynı zamanda o toprağın etrafındaki insanların hayatlarını, geçmişlerini, mücadelelerini ve kimliklerini de ifade eder. Mesela, Osmanlı İmparatorluğu’nun haritalarında gördüğümüz topraklar, her bir köy ve kasaba ile birlikte geçmişin izlerini taşır.

Haritaların Çizilmesinde Hangi Faktörler Etkilidir?

Mühendislik Açısından:

Harita çiziminde en önemli faktör, doğruluk ve ölçeklendirmedir. Mühendisler, haritalarda yüzeydeki engebeleri, dağları, nehirleri, yolları ve diğer coğrafi unsurları mümkün olduğunca doğru bir şekilde gösterirler. Her şey sayılarla, koordinatlarla ölçülür. Haritaların dili bir nevi matematiksel dildir.

Sosyal ve Kültürel Bakış Açısı:

Haritalar, kültürleri ve toplumları da yansıtır. Bazı haritalar sadece coğrafi bilgileri içerirken, bazıları ise ideolojik ve kültürel mesajlar da verir. Örneğin, bir harita, bir ülkenin topraklarının diğerlerinden nasıl farklı olduğuna dair bir bakış açısı yaratabilir. Sınırların nasıl çizildiği, haritanın nasıl okunduğu ve hangi bilgilerin ön plana çıkarıldığı, haritanın gerçekte neyi ifade ettiğini değiştirir.

Haritaların Seçici Doğası: Hangi Veriler Seçilir, Hangileri Atılır?

Burası ilginç bir nokta: Mühendis olarak içimdeki ses diyor ki: “Harita çizilirken her şey seçilir ve yerli yerine koyulur. Hangi verinin haritada yer alacağı belirli bir amaca hizmet eder.” Bir harita çizildiğinde, o harita belirli bir amaca hizmet etmek için şekillendirilir. Örneğin, bir topoğrafik harita, arazinin yüksekliğini göstermek için yapılırken, bir yol haritası sadece yolları ve ulaşım noktalarını gösterir.

Ama sosyal bir bakış açısıyla, seçici temsil kavramı haritanın içine giriyor. Haritalarda bazı veriler öne çıkarken, bazıları arka planda kalabilir. Hangi verilerin öne çıkacağı, haritayı çizen kişinin ya da toplumun niyetine göre değişir. Mesela, bir savaş haritası, düşmanın konumunu ve ilerlemesini gösterebilir, ancak bu harita, savaşın arkasındaki sosyal, ekonomik ve insani etkileri göz ardı edebilir.

Haritaların Politik ve Toplumsal Boyutları

Haritalar, sadece coğrafi birer araç değildir. Onlar, güç ve kontrol simgesidir. Sınırlar, devletler, uluslar ve halklar arasında güçlü bir araç olarak kullanılır. Siyasi haritalar, devletlerin sahip olduğu toprakları, yönetim biçimlerini ve ideolojileri gösterir. Ancak aynı zamanda, bir bölgenin haritası, bazen o bölgedeki halkın yaşadığı baskıları ve zorlukları da saklayabilir.

Mesela, 1920’lerin sonrasında Orta Doğu’daki haritalar, sadece toprakları değil, bu topraklar üzerinde yaşayan insanların kimliklerini, kültürlerini ve geleceklerini de etkileyen sınırları taşır. Bir harita, bir bölgenin coğrafyasından çok daha fazlasını ifade edebilir.

Sonuç: Haritalar Her Zaman Seçimdir

Haritalar, her zaman çizilen kişinin, toplumun ya da kurumun seçtiği bir bakış açısını yansıtır. Mühendislik açısından baktığında, harita bir bilimsel veriye dayanır ve doğruyu göstermeyi amaçlar. Ama sosyal bilimler açısından, haritalar hem coğrafi hem de kültürel birer anlatıdır.

İçimdeki mühendis böyle düşünüyor: “Haritalar, her şeyin doğru bir şekilde ölçülüp hesaplandığı matematiksel araçlardır.” Ama içimdeki insan tarafım da şunu söylüyor: “Evet, harita sadece bir yerin konumunu göstermez; o harita, o yerin ruhunu, tarihini ve insanlarını da yansıtır.”

Ve böylece, haritalar bizlere sadece yön göstermiyor, aynı zamanda dünyayı nasıl gördüğümüzü de anlatıyor.